تعاریفی برای  نمایه

خود کلمه نمایه از مصدر نمودن یا نماییدن به معنای ، نمایش دادن و یا راهنمایی کردن است در واقع نمایه وسیله ای است که نشان دهنده محل اطلاعات مورد نیاز را به جستجوگر نشان میدهد. در این مقاله به تعریف نمایه و نمایه سازی میپردازیم.

خود واژه نمایه جزو اصطلاح هایی است که از طرف فرهنگستان لغت برگزیده شده است. منظور از نمایه، هم «واژه» ای است که نشان دهنده مفهومی از مفاهیم اصلی یک مدرک در مقاله مجله، مقاله همایش، پایان نامه، تصویر، و یا غیره می باشد و هم فهرستی از واژه هاست. گاهی به آن توصیفگر، اصطلاح نمایه ای، شناسه، سرعنوان موضوعی، کلیدواژه، و یا نمایه واژه نیز گفته می شود.

مطابق استاندارد نمایه سازی که در بریتانیا مصوب شده، نمایه لیست منظم شده از ورودی هایی است که به منظور کمک به استفاده کنندگان در انتقال اطلاعات یک مدرک ساخته می شود.

در نگاه کلی معنی نمایه عبارت است از یک رشته محل های دستیابی سازمان یافته که استفاده کننده را از اطلاعات معلوم به اطلاعات اضافی ناشناخته راهنمایی می کند  راهنمای نظام یافته مندرجات هر نوع نوشته ای از جمله مقاله و یا کتاب است که در آن شناسه ها به ترتیب ویژه ای با ارجاع به محل قرار گرفتن اطلاعات تنظیم می شود.در واقع راه ورود و دست یافتن به اطلاعات و از ساده ترین، کارآمد ترین و ضروری ترین ابزارهای اطلاعاتی محسوب میشود.

 

تعریف نمایه سازی

برای آنکه تعریف درستی از نمایه سازی داشته باشیم باید دو معنی لغوی و اصطلاحی را بررسی کنیم. معنای لغوی آن که اعتبار گرفته از واژه ایندکس است که با توجه به ریشه لاتینی آن به معنای تعیین شاخص یا نماد یا نشانه ای برای یک شی یا پدیده است. البته تفاوت های ظریفی میان این واژه ها وجود دارد. معنای اصطلاحی نمایه سازی عبارت است از انتساب نمادهای کلامی یا غیر کلامی به مدارک برای بازنمایی مفاهیم و محتوای آن ها؛ به معنای دیگر اگر نماد، نشانه، یا واژه ای به یک مدرک نسبت داده شود که نشان دهنده محتوای آن باشد، میتواند نشان دهنده یک نمایه سازی است. با این تعارف درمیابیم که فهرست نویسی نیز یکی از انواع نمایه سازی است به عبارت دیگر فهرست نویسی را میتوان زیر مجموعه از نمایه سازی دانست.

اگرچه نظام های رده بندی و فهرست نویسی از روش های عمده ی نمایه سازی به حساب می آیند، با این حال باید به این نکته توجه کنید که مسیر تغییر و تحولی که نمایه سازی طی کرده است آن را یک پدیده متفاوت و مدرن معرفی کرده که در کنار فهرست نویسی سیر تکامل خود را سپری کرده است.

با توجه به این که نمایه سازی شیوه های دستیابی به اطلاعات مجموعه ای از مدارک یا یک مدرک و یا بخش هایی از یک مدرک را، صرف نظر از محل نگهداری آن، فراهم می کند، می توان گفت نمایه سازی روش بنیادین سازماندهی دانش است و فهرست نویسی و رده بندی از مصادیق آنها به شمار می روند.

در حقیقت اگر بخواهیم فهرست نویسی را معرفی کنیم دانستن این نکته ضروری است که نمایه سازی یک مجموعه خاص است و رده بندی هم تنظیم توصیفگرهای نمایه بر اساس ارتباط میان آنها، رابطه کل و جز، و رابطه سلسله مراتبی است.

اگر بخواهیم معنای درست نمایه سازی را در حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی بررسی کنیم اینگونه است که به عمل تحلیل موضوعی مدرک از طریق تشخیص، گزینش و تخصیص واژه ها، اصطلاح ها یا توصیفگرها به محتوای موضوعی مدرک می پردازد که موجب آسان شدن و سرعت یافتن در بازیابی مدارک معین یا بخش های خاصی از اطلاعات را در بر دارد.

در واقع و به صورت کلی به فرایند تحلیل محتوای موضوعی یک مدرک و یا مجموعه ای از مدارک و برگرداندن نتیجه این تحلیل به واژه هایی که در نمایه می آیند،  نمایه سازی می گویند. پایگاه های اطلاعاتی همان ذخیره و بازیابی اطلاعات هستند که نوعی نمایه سازی محسوب می شود که نشان دهنده مکان حضور اطلاعات است.

این گونه نظام ها به طور معمول نظام های ذخیره و بازیابی ارجاعی یا پایگاه های اطلاعاتی ارجاعی نامیده می شوند، زیرا برای مراجعان کاری بیش از تعیین محل اطلاعات یا ارائه مشخصات کتابشناختی آن انجام نمی دهند.

 

انجام نمایه سازی توسط انتشارات

برخی انتشارات در کنار خدمات چاپ و نشر مانند صفحه آرایی، ویرایش فنی و تایپ و حروفچینی کار نمایه سازی را نیز انجام می دهند. سایت پارسی نگاران با متخصصان خود توانایی انجام تمامی خدمات چاپ و نشر را داراست و شما میتوانید تمامی کار های خود را برای چاپ کتاب و یا چاپ مقاله به ما بسپارید. سفارشات خود را به صورت آنلاین ثبت کنید تا کار شما به سهولت و با سرعت بیشتری انجام پذیرد.